Veiligheid condooms in vraag | Bescherm onze kinderen

Beschermen van condoom tegen ongeplande zwangerschappen.
Vooreerst bespreken we in hoeverre het condoom veilig is om ongeplande zwangerschappen te vermijden. Om de veiligheid van het condoom weer te geven gebruikt men de Pearl-index.

Wat betekent de Pearl-index:

Definitie: Het geeft aan hoeveel van de 100 vrouwen die een methode een jaar lang gebruiken, zwanger worden.
Voorbeeld: Een Pearl-index van 0.5 (of 0.5/100) betekent dat 1 op de 200 vrouwen per jaar zwanger raakt.
Geen anticonceptie: Zonder anticonceptie raken ongeveer 85 van de 100 vrouwen zwanger, dus de index is 85.

Sensoa legt in haar lespakketten en campagnes vooral de nadruk op het goed gebruik van het condoom om zogenaamd ‘veilig te vrijen’. In hoeverre is het condoom veilig en vermijdt het ongeplande zwangerschappen en soa’s? Wat is aan te bevelen in de klas en op welke wijze wordt het gebracht? Hoe kan Sensoa meer holistisch te werk gaan?

De veiligheid van condooms en het aanbevelen van het condoom in de klas.
Voor en tegens.

Comité Bescherm onze kinderen, 17 januari 2026.

Er is een verschil tussen theoretische en praktische betrouwbaarheid:

Methodezekerheid (MZ): is de betrouwbaarheid onder perfecte theoretische omstandigheden, zonder gebruiksfouten.
Gebruikerszekerheid (GZ): is de betrouwbaarheid in de dagelijkse praktijk, inclusief de fouten die plaatsvinden bij het gebruik. Bij het condoom kan dat fouten zijn ten gevolge van lekkage, afschuiven, scheuren, emotionele stress, fouten tijdens en na het verwijderen. Door die fouten zal het risico op een zwangerschap stijgen.

De Pearl-index van het condoom:

Condoom: Theoretisch 2, in de praktijk 3-13 -(Family planning 2022, p 415)
We zien dat theoretisch het condoom een gebruikszekerheid heeft van 2. Dus 2 vrouwen op 100 worden zwanger gedurende een jaar bij perfect gebruik. Dit is zeer hoog. De praktische gebruikszekerheid ligt echter tussen 3 en 13.

Waarom is de Pearl-index belangrijk:

Het helpt je de effectiviteit van verschillende anticonceptiemethoden te vergelijken.
De pil: Theoretisch 0.3, in de praktijk 7 - (Bron)

De eerste keer
Volgens het onderzoek van de Alan Guttmacher Stichting (Ranjit, 2001) is de faalkans van condoomgebruik in het eerste jaar ongeveer 13 tot 18 %. Dus, wanneer jongeren geadviseerd worden veilig te vrijen, mogen zij in principe Russisch roulette spelen, daar de kans op een zwangerschap 13 op 100 of 1 op 8 bedraagt (100/13 ≈ 7,7).

Bescherming van condoom tegen soa’s

Condooms bieden een bescherming tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's). De mate van bescherming varieert per type soa.

Hoe werken condooms tegen soa's?

Condooms vormen een fysieke barrière die de overdracht van ziekteverwekkers via lichaamsvloeistoffen (zoals sperma, vaginaal vocht of bloed) blokkeert. Ze verminderen het risico op soa's aanzienlijk bij correct en consistent gebruik, vooral tijdens vaginale, anale of orale seks (who.int).

Effectiviteit per type soa varieert.

De bescherming is het grootst tegen soa's die via vloeistoffen worden overgedragen (zoals sperma, vaginaal vocht of bloed), maar lager tegen die via huid-op-huid contact worden overgedragen (zoals wratten of zweren buiten het bedekte gebied).
Bij consistent gebruik (inclusief fouten) is de bescherming lager dan bij perfect gebruik.
Hier een overzicht:

Hoge effectiviteit (tot 95% reductie bij perfect gebruik):

HIV: Condooms verminderen het risico met 80-95% bij consistent gebruik (met mogelijke fouten).
Gonorroe en chlamydia: Zeer effectief, met een reductie van 50-90% afhankelijk van studies. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

Matige tot lage effectiviteit:

Herpes (HSV): Condooms verminderen het risico met ongeveer 30-50%, maar bieden geen volledige bescherming omdat het virus via huidcontact buiten het condoom kan worden overgedragen. (medicalnewstoday.com)
HPV (humaan papillomavirus, veroorzaker van genitale wratten en baarmoederhalskanker): Rond de 30% reductie, maar niet volledig omdat het via onbedekte huid kan verspreiden. (journals.lww.com) (healthline.com)
Syfilis: Goede bescherming als de zweer bedekt is, maar beperkt als niet alles bedekt is. (medicalnewstoday.com)

Een overzicht op basis van epidemiologische studies en reviews (zoals die van de National Instituut of Health en Centers for Disease Control and prevention (CDC)

De faalkans van het condoom in de praktijk tegen het beschermen van soa’s varieert van 2 tot 90 %, afhankelijk van het soort soa en van het correct gebruik van het condoom.

De strategie van Sensoa

Sensoa zegt in haar leerlijnen duidelijk dat het condoom onvoldoende beschermt tegen ongewenste zwangerschappen.
In de leerlijn ‘veilig vrijen’ staat: Het condoom beschermt onvoldoende tegen ongeplande zwangerschap. Om écht veilig te vrijen, gebruik je naast een condoom best ook een ander anticonceptiemiddel ... (Bron>>).

In de campagnes van Sensoa ontbreekt veelal deze waarschuwing.
Campagnes zoals ‘Zet hem op’, ‘Veilig vrijen’ en ‘Better safe than soa’, evenals het uitdelen van condooms op scholen, geven een verkeerd signaal. Het condoom vermindert inderdaad de verspreiding van soa’s, maar het risico op een ongewenste zwangerschap blijft hierbij onaangeroerd. Het gevolg is dat de kans op een ongeplande zwangerschap toeneemt.

Sensoa minimaliseert het risico op soa’s en promoot het condoom.
Sensoa schrijft in haar online leerplan: ‘Leerdoel vanaf 12 jaar: Je kan je tegen de meeste soa’s beschermen met een condoom. Een condoom beschermt slechts gedeeltelijk tegen genitale wratten (HPV), herpes, hepatitis B, syfilis, schurft en schaamluizen, mpox. Het condoom bedekt niet altijd alle blaasjes, zweertjes of wratjes van deze soa's, maar beperkt wel het risico op besmetting.’ (Bron>>)

Na deze informatie komt aan bod: ‘Hoe gebruik je een condoom? Laat de leerlingen oefenen met een demonstratiepenis’
Vanaf 14 jaar: ‘Leerdoel: jongeren hebben een positieve houding tegenover veilig vrijen en durven onderhandelen over condoomgebruik’

De les vervolgt met praktische tips over het gebruik van het condoom alsof dit de enige manier is om soa’s te voorkomen en alsof iedere jongere die wil gebruiken.
Het condoomonderzoek laat zien dat 60% van de jongeren het moeilijk vindt het condoomgebruik in de klas te bespreken op deze uitgebreide manier die Sensoa aanbeveelt (Bron>>).

Sensoa heeft een vals veiligheidsgevoel mee.

Ook dit educatief spel ‘Better safe than soa’ laat blijken dat je ‘safe’ bent met een condoom. Het is goed dat jongeren gewaarschuwd worden voor de sterke verspreiding van soa’s, ook onder jongeren. Maar wordt er ook bijgebracht dat de faalkans van het condoom in de praktijk varieert van 2 tot 90 %, afhankelijk van het soort soa en het correct gebruik.

In het lespakket ’Tussen de lakens’ van Sensoa voor het middelbaar onderwijs:
1. De gevaren voor soa’s worden geminimaliseerd

Sensoa schrijft: ‘Veel soa’s zijn goed behandelbaar’. Wat niet wordt medegedeeld:

Chlamydia en Gonorroe kunnen onvruchtbaarheid veroorzaken.
HIV, Herpes genitalis, Hepatitis B en HPV kan men niet genezen, wel onder controle houden met medicatie. Het virus blijft levenslang in het lichaam aanwezig.

2. We missen de aanvulling dat seks veilig is voor soa’s als beide partners wachten met seks tot ze een vaste relatie hebben. Waarom wordt deze optie niet aangeboden? Gelooft Sensoa niet dat jongeren seks kunnen uitstellen tot ze een vaste relatie hebben? Of past de boodschap ‘wachten met seks’ niet binnen haar ideologie?

3. Sensoa zet leerkrachten aan om gratis condooms uit te delen in de klas.
Sensoa schrijft: ‘Je kan gratis condooms bestellen bij Sensoa via Shop.sensoa.be’.

Sensoa vraagt aan de overheid om condooms gratis aan te bieden.
‘'Maak condooms toegankelijk en bespreekbaar. Ondersteun organisaties om condooms gratis aan te bieden’ (Condoomonderzoek >>)

Sensoa promoot en beschermt seksuele rechten en de zelfbeschikking.
In de visietekst van Sensoa staat ‘We ijveren voor keuzevrijheid en seksuele rechten. Seksuele gezondheid is onlosmakelijk verbonden met de promotie en bescherming van de seksuele rechten… Seksuele gezondheid hangt ook samen met de zelfbeschikking’ (Bron>>).

Sensoa normaliseert het hebben van losse wisselende contacten (Vlaggensysteem Sensoa>>)
Het hebben van wisselende contacten krijgt een groene vlag in het vlaggensysteem van Sensoa, dat aanduidt welke seksuele handelingen normaal zijn of risico vol.

Sensoa normaliseert het experimenteren met seks (Bron>>).
‘Je kan experimenteren met seks vanaf 14 jaar als de persoon met wie je dat doet jouw leeftijd heeft of maximaal drie jaar ouder is. Vanaf 16 jaar kan je vrij experimenteren met iemand van minimaal 14 jaar of anderen die ouder zijn dan jezelf.’
‘Jongeren zetten de eerste stappen op vlak van seks. Ze zijn volop aan het leren en moeten nog ervaring opdoen.’

Een losbandige levensstijl wordt door Sensoa genormaliseerd. Dit is mede oorzaak van een dramatische verspreiding van soa’s.

Sensoa ontraadt het gebruik van foto's van soa’s in de les.
Sensoa schrijft: ‘Gebruik geen foto’s van soa’s … De klemtoon moet liggen op preventie. Als jongeren zich op tijd laten behandelen, komen die erge symptomen niet voor' (Bron>>).
Toch vreemd, de leerkrachten mogen wel expliciete foto’s gebruiken om seksposities weer te geven: vaginaal, anaal en oraal; foto’s van jongeren die zichzelf bevredigen, aan sexting doen … Maar geen foto’s van soa’s. Het zien van deze foto’s zou zeker de preventie bevorderen.

Het condoom moet op een positieve manier gebracht worden met aandacht voor genot en plezier.
Het fear appel voor eventuele soa’s of een ongeplande zwangerschap mag niet negatief doorklinken. (Condoomonderzoek)
Is het daarom dat leerkrachten geen foto’s mogen gebruiken van soa’s in de les? Komt genot en plezier in het gedrang?

Onze voorstellen.

Jongeren moeten niet in de eerste plaats worden onderwezen hoe ze een condoom moeten aanbrengen. Essentieel is dat we jongeren het belang van een vaste relatie meegeven waar vertrouwen, liefde en veiligheid centraal staat.

Uit verhalen horen we dat veel jongeren, vooral meisjes, spijt hebben van hun eerste keer en daarvan weinig hebben genoten. Velen spreken over pijn tijdens het vrijen, dan is er weinig genot en plezier. Dikwijls is het omdat de context niet 100 % veilig aanvoelt.

Het blijkt dat jongeren de prettigste seksuele ervaringen hebben binnen een relatie met een vaste partner, die ze vertrouwden en van wie ze hielden.

Jongeren aanbevelen een condoom op zak te hebben en de gebruiksaanwijzingen meegeven, geeft hen de vrijgeleide om aan seks te beginnen. Dan communiceer je dat het heel normaal is om op jonge (school)leeftijd te experimenteren met vrijblijvende, niet-verbindende seks. Jongeren het belang van een vaste relatie meegeven waar vertrouwen, liefde en veiligheid centraal staat, is essentieel in de RSV. Belangrijker dan het uitdelen van condooms!

Sensoa moet condooms niet gratis aanbieden.
Onderzoek laat zien dat het aanbieden van het condoom samen met expliciete seksuele vorming op te jonge leeftijd aanzet om eerder aan seks te beginnen of om vaker seks te hebben (Bron: The effect of spending cuts on teen pregnancy >>).

Sensoa moet jongeren vooreerst relatie bekwaam maken.
Het aangaan van relaties, waarin zelfbewustzijn, empathie, effectieve communicatie, het stellen van grenzen en het investeren in wederzijds respect en genegenheid centraal staan, vormt een goede leerschool die later kan worden toegepast op het gebied van seksualiteit.

Vermijd de term ‘Veilig vrijen’: 100 % veilig vrijen bestaat niet..

De faalkans van het condoom tegen soa’s, dat varieert van 10 tot 90 procent, afhankelijk van het soort soa en het juist gebruik van het condoom, moet duidelijk worden mede gedeeld. Anders geeft dit een vals gevoel van veiligheid waardoor jongeren soms eerder of meer seksuele actief worden met als gevolg van een toename van verspreiding van soa’s.
De faalkans van het condoom tegen ongeplande zwangerschappen varieert van 3 tot 18 procent (eerste gebruik). Dat moet duidelijk medegedeeld worden.

Volledige informatie over alle anticonceptiemethoden tegen ongeplande zwangerschappen is essentieel (ook de natuurlijke methoden).
Waarom zoveel aandacht voor het goed gebruik van het condoom waarbij het gevaar voor ongeplande zwangerschappen soms onaangeroerd blijft? Sommige jongeren zullen nooit voor het condoom kiezen. Daarom is volledige informatie nodig zodat jongeren op voorhand bewust en zelfstandig kunnen kiezen hoe ze zich willen beschermen tegen een ongewilde zwangerschap.

De natuurlijke methoden worden door Sensoa als minder betrouwbaar voorgesteld (Bron>>). Nochtans is de symptothermale methode — waarbij lichaamstemperatuur en baarmoederslijm de parameters zijn om de vruchtbare dagen te bepalen — zeer betrouwbaar. De Pearl-index van de symptothermale methode is theoretisch < 1 en de praktische gebruikszekerheid bedraagt 2. De betrouwbaarheid tegen een ongeplande zwangerschap is dus zes keer hoger bij de symptothermale methode dan bij het gebruik van een condoom (WHO – Family Planning, p. 302 >>). Deze methode vereist wel de nodige inzet en discipline.

Verandering in levensstijl is effectiever dan het gebruik van het condoom tegen soa’s.
Een Oegandees onderzoek toont aan dat vermindering van het aantal seksuele partners en meer trouw in relaties, de grootste invloed hadden bij het indammen van de HIV-epidemie (The Lancet>>). Het uitdelen van condooms was het minst effectief.
Deze gebruikte methode noemt men de A-B-C benadering. Deze bestaat uit: Abstinence, Be faithful, or use Condoms. Vertaald betekent dit:

Abstinence : onthouding totdat men een vaste partner heeft
Be faithful: trouw zijn binnen een relatie.
Use Condoms: of condoom gebruik als A en B niet haalbaar zijn.

We zien dat deze benadering een haalbare strategie is tegen soa’s. Men spreekt van een effectiviteit van 80 % bij het indammen van HIV, vergelijkbaar met het resultaat van het vaccineren tegen HIV.

Ook het Chileens onderzoek toont aan dat de A,B benadering werkt, dit bij TeenSTAR (Bron>>).
Ongeveer 5 maal minder onbedoelde zwangerschappen kwamen voor bij adolescenten na het aanbieden van de op onthouding gerichte seksuele voorlichting. TeenSTAR (link>>) helpt adolescenten en jongvolwassenen om bewuster met hun opkomende seksualiteit en vruchtbaarheid om te gaan en om verantwoorde beslissingen te nemen. Dit programma wordt aangeboden in meer dan 30 landen over de hele wereld. Uit dit onderzoek blijkt dat de A-B aanpak ‘Abstinence, Be faithful’, onthouding totdat men een vaste relatie heeft, duidelijke resultaten geeft.

Dus de A,B-methode is zeker haalbaar en kan in de klas bijgebracht worden naast de C-strategie. Dit kan vanaf 16 jaar, wanneer de persoon seksueel volwassen is volgens de wet. Wie kiest voor de C-strategie moet het condoom consistent en correct gebruiken bij iedere seksuele activiteit.

Stopt met het aanbevelen van een losbandige levensstijl.
Het normaliseren van experimenteren met seks en het hebben van wisselende contacten is mede oorzaak van een dramatische verspreiding van soa’s.

In nieuwe rapporten van 2024 van het Europese Centrum voor Ziektepreventie (European Center for Desease and Control - ECDC) staat dat het aantal gevallen van gonorroe in een jaar tijd met 48 procent toenam. Syfilis steeg met 34 procent en chlamydia met 16 procent. De ECDC noemt het een zorgwekkende toename (Bron>>). Ze wijst ook naar meer losse seksuele contacten (Bron>>).

Simplistische kritiek op A-B-C strategieën, gebaseerd op morele of ideologische gronden in plaats van wetenschap, moet vermeden worden.
Sensoa vindt de A-B-C-benadering te moralistisch. In hun ideologie primeert ‘seksuele rechten’ en dat strookt niet met onthouding. Hierdoor worden de jongeren eenzijdig geïnformeerd en in een bepaalde richting gestuurd.

Het is niet omdat je een veiligheidsgordel draagt (condoom) dat je meer gas moet geven. Met verhoogde promiscuïteit en gebrek aan moraliteit heeft condoomgebruik en seksuele voorlichting geen zin.
Het mag dan ook niet verwonderlijk zijn dat condoompromotie geen overdonderend positief effect heeft op het voorkomen van zowel ongeplande zwangerschappen als soa’s.

=> Per jaar stijgt het aantal soa’s gemiddeld met 20 %. 34% van alle soa-patiënten is jonger dan 25 jaar (Bron>>) (Sciensano 2013).
=> Het percentage abortussen bij jongeren van 15 tot 19 jaar is hoger dan hun aandeel in de bevolking (1.400 van de 19.686)(Bron>>).

Opmerkelijk is dat Durex educatieve initiatieven rond 'veilige seks' en preventie van soa’s sponsort. Deze campagnes zorgen er natuurlijk voor dat er meer condooms verkocht worden.
De overheid zou hen moeten verplichten de faalkans van het condoom erop te zetten. Net zoals het gevaar van roken voor de gezondheid op de sigaretten pakjes staat.

Besluit.

We vragen dat Sensoa haar strategie aanpast:

Sensoa moet duidelijk communiceren, 100 % veilig vrijen bestaat niet, zowel wat betreft soa’s als ongeplande zwangerschappen.
Sensoa moet risico gedrag ontraden, namelijk het experimenteren met seks en het hebben van wisselende contacten..
Sensoa ijvert voor keuzevrijheid. Daarom is het haar plicht de volledige A,B,C strategie bij te brengen – Abstinence, Be faithfull or Use condom -alsook de natuurlijke anticonceptie, zodat jongeren op voorhand zelf een goede geïnformeerd keuze kunnen maken.
Sensoa moet het belang van een vaste relatie meegeven waar vertrouwen, liefde en veiligheid centraal staat.

Dit zal de verspreiding van soa’s en ongewenste zwangerschappen indijken.

Contact

Steun ons